Kaymakamların 'Dünyanın En Eski Üniversite' Polemiğine Harran Rektörü de katıldı

Ahmet AKKUŞ-MARDİN'in Nusaybin ilçesi ile Şanlıurfa Harran arasında başlayan ‘Dünyanın İlk Üniversitesi bizde’ tatlı rekabete Nusaybin ve Harran Kaymakamlarından sonra Harran Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mehmet Sabri Çelik de katıldı. Rektör Çelik sosyal medya paylaşımında tarih verirken farkında olmadan Nusaybin’in ilk üniversite olduğunu da kanıtlamış oldu.

Nusaybin Kaymakamlığı, Nusaybin Belediyesi ve İstanbul Gelişim Üniversitesi işbirliğinde ‘Dünyanın İlk Üniversitesi Nisibis Akademi’ Belgeseli kapsamından Nusaybin Mor Yakup Kilisesi ve Nisibis Akademi kalıntılarında çekimleri tamamladı. ‘İnanç Parkı’ adıyla UNESCO Geçici Kabul Listesi’nde yer alan Mor Yakup Kilisesinde çekilen belgeselin kısa süre içerisinde yayınlanması bekleniyor.

Belgesel çekimleri sonrası Nusaybin Kaymakamı ve Belediye Başkan Vekili Ercan Kayabaşı ile Harran Kaymakamı Cihat Koç arasında yaşanan ‘İlk Üniversite’ tatlı atışması sonrası Harran Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mehmet Sabri Çelik de dahil oldu. Sosyal Medya hesabından açıklamalarda bulunan Prof. Dr. Çelik, “Harran Üniv. arkeoloji ekibi UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesindeki dünyanın en eski yerleşim bölgelerinden Harran Ören Yerinde 12.yy. ait medrese kalıntıları ortaya çıkardı. Böylece Harran Medresesinin Dünyanın en eski üniversitesi olduğu tescil edildi” ifadelerini kullandı.

Rektörün paylaşımı üzerine Nusaybin Kaymakamı ve Belediye Başkan Vekili Ercan Kayabaşı da sosyal medya hesabı üzerinden cevap yazarak, “Basit matematiğe göre 4.yy ( Nisibis Akademisi kuruluşu) 12. Yüzyıldan kadim olsa gerek. Rektör Hocamıza Nisibis Akademisinin daha eski olduğunu perçinlemesinden dolayı teşekkür ederim. UNESCO dünya mirası geçici listesine giren Nisibis akademisi dünyanın ilk üniversitesidir.”

“Ancak İslamiyet dönemi bilinen ilk medresenin Harran’da olduğu bilgisini biliyoruz. Bu da gösteriyorki Dünyanın ilk Üniversitesi Harran’da değil Nusaybin’de. Merak edenleri ilçemizde ağırlamaktan onur duyarız.” Açıklamalarından bulundu.

Harran Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mehmet Sabri Çelik’in açıklamalarında tarih verirken farkında olmadan Nisibis Akademisi’ni kabul etmiş oldu.

-Mor Yakup Kilisesi ve Nisibis Okulu Tarihçesi

Mardin Nusaybin ilçesinde bulunan bu manastır yukarı Mezopotamya bölgesindeki kiliselerin en eskisi sayılmaktadır.

Manastır kesme taş ve moloz taştan yapılmıştır. İbadet mekânının üzeri ana kubbeyi destekleyen yarım kubbelerle örtülmüştür. Manastır kilisesinin batı cephesinin duvarları sonradan yıkılmış ve 872 yılında yenilenmiştir. Manastır içerisinde Mor Yakup’un Türbesi bulunmaktadır.

Episkopos Mor Yakup ile öğrencisi Mor Efram Nikeia’da Hıristiyanlığın konsil toplantılarına katıldıktan sonra Nusaybin’e döndüklerinde burada Nusaybin Okulunun yapımına başlamışlardır. Bu okulu 326’da açmışlar ve Mor Efram 38 yıl boyunca bu okulu yönetmiştir.

Bu okul putperestlik döneminden kalan bir yapı üzerine kurulmuştur. Bu okulda felsefe, mantık, edebiyat, geometri, astronomi, tıp, hukuk eğitimi verilmiştir. Aynı zamanda bu okuldaki çalışmalar sonunda Grekçe’den birçok yazma eser Süryanice’ye çevrilmiştir.

Bu okulun en büyük özelliği o dönemde Nusaybin’in ileri düzeyde bir eğitim merkezi oluşunu göstermesidir. Mor Yakup’un 338’de ölümünden sonra kilisenin bodrum katına gömülmüştür. Ondan sonra Episkoposluğa Mor Babo (338-343), Mor Logos (343-361), Mor Abraham (361-?) getirilmiştir. Bu dini merkezin son Episkoposu Rahip Hanna olmuştur.

Nusaybin Okulu Sasanilerin 363’de Nusaybin’i almasına kadar öğretime devam etmiştir. Bundan sonra okulun öğretim kadroları dağılmış ve Suriye’de öğretime devam edilmiştir. Sonraki yıllarda Bizanslılar Nasturilere karşı baskı kurunca Şanlıurfa’daki (Edessa) okul Nusaybin’e nakledilmiş ve burası Nasturilerin dini merkezi olmuştur. Bu nedenle de Nusaybin İlimlerin beşiği, eğitim şehri ve öğretmenlerin annesi” olarak isimlendirilmiştir.

Manastır 19. yüzyıla kadar işlevini sürdürmüştür.

Mor Yakup Kilisesi, 15 Nisan 2014’te Zeynel Abidin Camii ile birlikte İnanç Parkı projesi kapsamında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne kabul edilmişti.

-Mor Yakup Görevlisi her zaman turistlere verdiği bilgileri anlatı.

Mor Yakup Görevlisi

 Daniel Çepe yaptığı açıklamada;

“ Ben süryaniyim, 2000 yılından beri Nusaybin’de yaşıyorum ve Nusaybin merkezde tek süryani aileyiz. Burası Mor Yakup kilisesidir. Eski ismi ile Nisibis Akademisi diyorlardı. Zamanında burası dünyanın ilk üniversitesidir. Burası yatılı bir üniversite ve  800 ile 1000 arası öğrenci varmış. Görülen dersler süryanice dili başta olmak üzere ideoloji, felsefe, mantık, edebiyat, geometri, astronomi, tıp ve hukuk dersleri görülmüştür. 363 yılında savaşlardan dolayı öğrenciler buradan Urfa’ya göç ettiler. Urfa’da yaklaşık 140 yıl kaldıktan sonra tekrardan geri döndüler. Aralarından bir kişi Nusaybin'de ve Urfa’da öğretmenlik yapmış. Dünyanın ilk profesörü ve şairi Mor efrem Mor Yakup'un öğrencisiydi. 3 milyon'a yakın ilahisi vardı. Bu ilahileri süryanice yazmıştı, günümüze  kadar halen de bu ilahiler kullanılıyor. 2012 yılında Kültür ve Turizim bakanı tarafından 33 tane ilahi türkçe’ye çevrilmiş. Daha önce buradaki üniversite'nin ne zamana kadar devam ettiğini bilmiyorduk. 2000 yılında Nusaybin Belediyesi Çekül vakfı ve Süryani vakfı tarafından bahçesinde kazı çalışmaları yürütüldü. Finansman da 3 yıl içerisinde Nusaybin Belediyesi üstlendi. Kazılar ise 2000’den 2014 yılına kadar devam etti. 2002 yılın da kazı esnasında bir tane taş çıktı ve üzerinde süryanice yazı vardı. Az önce anlattığım bütün derslerde dahil taş üzerinde yazılıydı. 1300 yılına kadar da halen üniversite'nin devam ettiğini söylüyordu. 1999 yılına kadar da buranın tescili yoktu. Bizim süryani kaynaklarında bilniyordu, ama resmiyette ilk üniversite Urfa da biliniyordu. 8 tane Mor Yakup vardı, isimleri aynı ama farklı kişilerdir. Tabi mor dediğimizde renk anlamında söylenmemektedir, süryanice aziz anlamına gelir. Mor Yakup MÖ 309 yılında Nusaybin Metropoliti oldu. 325 yılında Mor Yakup, Mor Efrem ve Mor Ergin üçü birlikte iznik konseyine katılmıştır. 338 yılında Mor Yakup vefat etmiş. Vefat ettikten sonra öğrencisi olan Mor Efrem Nusaybin'de 28 yıl Urfa'da 10 yıl toplam 38 yıl üniversite rektörlüğünü yapmış. Mor Efrem 303 yılında Nusaybin'de doğmuş 373 yılında Urfa'da vefat etmiştir. 2014 yılından itibaren Unesco tarafından geçici koruma listesine alınmış. 2019 yılında restorasyona başlatıldı. Şu anda restorasyonu bitmiş ve turistler ziyaret ediyor.”diye konuştu.